Jak zostaje się doktorem habilitowanym i profesorem?

Kto może ubiegać się o habilitację

Stopień doktora habilitowanego może uzyskać osoba, która ma stopień doktora i osiągnięcia stanowiące znaczny wkład w rozwój dyscypliny. Ustawa wymienia trzy rodzaje takich osiągnięć: monografię naukową wydaną przez wydawnictwo z ministerialnego wykazu, cykl powiązanych tematycznie artykułów w czasopismach lub recenzowanych materiałach konferencji międzynarodowych z wykazu albo zrealizowane oryginalne osiągnięcie projektowe, konstrukcyjne, technologiczne lub artystyczne.

Trzeci warunek to istotna aktywność naukowa albo artystyczna prowadzona w więcej niż jednej uczelni lub instytucji, także za granicą. Osiągnięciem może być część pracy zbiorowej, jeśli da się wyodrębnić indywidualny wkład kandydata.

Kto nadaje stopień

Stopień nadaje podmiot habilitujący: uczelnia, instytut PAN, instytut badawczy, instytut międzynarodowy albo Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, które w danej dyscyplinie ma kategorię naukową A+, A albo B+. Kategorie każdej jednostki pokazujemy na jej karcie oraz w dziale Klasyfikacja dziedzin i dyscyplin.

Postępowanie habilitacyjne krok po kroku

Kandydat składa wniosek za pośrednictwem Rady Doskonałości Naukowej (RDN) i wskazuje w nim podmiot habilitujący. RDN w ciągu 4 tygodni sprawdza wniosek pod względem formalnym i przekazuje go dalej; podmiot ma kolejne 4 tygodnie, by odmówić przeprowadzenia postępowania – wtedy RDN wskazuje inny.

Opinię przygotowuje 7-osobowa komisja habilitacyjna. RDN wyznacza 4 członków: przewodniczącego i 3 recenzentów, spoza podmiotu habilitującego i spoza miejsca pracy kandydata. Podmiot wyznacza sekretarza, członka komisji i czwartego recenzenta, który także nie może być jego pracownikiem.

Recenzenci mają 8 tygodni na recenzje. Potem odbywa się kolokwium habilitacyjne – chyba że co najmniej 2 recenzje są negatywne; wtedy kolokwium się nie odbywa, a opinia komisji nie może być pozytywna. Komisja ma 6 tygodni od otrzymania recenzji na uchwałę z uzasadnieniem, a podmiot habilitujący w ciągu miesiąca nadaje stopień albo odmawia.

Od odmowy przysługuje odwołanie do RDN. Ponowny wniosek można złożyć po co najmniej 2 latach, a przy znacznym zwiększeniu dorobku – po 12 miesiącach. Uchwały wraz z uzasadnieniem i recenzje podmiot publikuje w Biuletynie Informacji Publicznej.

Tytuł profesora

Tytuł profesora może otrzymać osoba ze stopniem doktora habilitowanego, która ma wybitne osiągnięcia naukowe, krajowe lub zagraniczne, oraz doświadczenie w zespołach badawczych realizujących projekty finansowane w konkursach, staże naukowe lub udział w pracach badawczo-rozwojowych. W dziedzinie sztuki wymagane są wybitne osiągnięcia artystyczne. W wyjątkowych przypadkach, przy osiągnięciach najwyższej jakości, tytuł może otrzymać osoba ze stopniem doktora.

Wniosek składa się do RDN. Rada powołuje 5 recenzentów, którzy w ciągu 3 miesięcy opiniują, czy kandydat spełnia wymagania. W ciągu kolejnych 3 miesięcy RDN występuje do Prezydenta RP o nadanie tytułu albo odmawia wystąpienia. Od odmowy można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie; wtedy opinie przygotowuje 2 innych recenzentów.

Profesor tytularny a profesor uczelni

Tytuł profesora to co innego niż stanowisko profesora uczelni. Stanowisko zależy od statutu uczelni i można je zajmować bez tytułu – różnicę wyjaśniamy w słowniku. Pierwszy szczebel, doktorat, opisuje artykuł Szkoły doktorskie – jak zostaje się doktorem.

Źródła

• Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1362
• Rada Doskonałości Naukowej

Liczby z rejestru według stanu na 6 listopada 2026; sprawdzono: 2026-11-06.